Każdy z nas ma prawo do organizowania pokojowych zgromadzeń i brania w nich udziału. Jest to wyraźnie ważna forma uczestnictwa w debacie publicznej. Dzięki zgromadzeniom możemy realnie wpływać na procesy decyzyjne i kształtowanie woli politycznej w państwie, zabierając głos w szczególnych sprawach.
❞ Kiedy spotkanie staje się zgromadzeniem?
Wielu osobom wydaje się, że zgromadzeniem jest każda grupa ludzi na ulicy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 44/12 wyjaśnia to jednak bardzo konkretnie: abyśmy mogli mówić o zgromadzeniu, w jednym miejscu muszą zebrać się co najmniej trzy osoby.
Komentarz od autora:
Podczas pandemii COVID-19 wiele słyszało się o legitymowaniu obywateli za spotkanie w dwie osoby. Warto jednak przypomnieć, przy tym bazując na powyższym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, że zwykła rozmowa sąsiadów na ulicy to spotkanie prywatne, a nie zgromadzenie. Traktowanie takich sytuacji jako “nielegalnych zgromadzeń” było prawnie nieuzasadnione, ponieważ brakowało w nich trzeciego uczestnika.
Zgromadzenie może przybrać najróżniejsze formy, takie jak chociażby kongres, konferencja, publiczna debata, a także wiec, pochód czy manifestacja, co za tym idzie zgromadzeniem jest nie tylko protest, jak przyjęło się w opinii społecznej.
Zgromadzeniem nigdy nie jest przypadkowe zbiegowisko ludzi (np. tłum przechodniów przyglądających się jakiemuś wypadkowi). Aby spotkanie podlegało ochronie, jego uczestników musi łączyć wspólny cel.
❞ Jak zorganizować zgromadzenie?
W Polsce obowiązuje model zgłoszeniowy. Oznacza to, że nie musisz prosić miasta lub gminy o „zgodę” czy „pozwolenie” na zorganizowanie demonstracji. Twoim obowiązkiem jest jedynie poinformowanie urzędu o planach, aby służby mogły zapewnić bezpieczeństwo. Masz do wyboru trzy ścieżki:
W trybie zwykłym zgłaszasz zamiar protestu do gminy nie wcześniej niż 30 do 6 dni przed wydarzeniem.
W trybie uproszczonym zawiadomienie składasz do centrum zarządzania kryzysowego (nie wcześniej niż 30 dni do zaledwie 2 dni przed terminem), o ile protest nie zablokuje ruchu drogowego. Podajesz w nim swoje imię i nazwisko, swój PESEL, datę i miejsce organizacji zgromadzenia, przewidywaną liczbę uczestników oraz ewentualne zagrożenia, które w twojej ocenie mogą się pojawić. Zgłoszenie możesz złożyć e-mailowo lub telefonicznie.
Prawo dopuszcza również udział w zgromadzeniu spontanicznym bez uprzedniego zawiadomienia, pod warunkiem, że nie zakłóci ono innych, wcześniej zarejestrowanych manifestacji.
Pamiętaj! Jeżeli w Biuletynie Informacji Publicznej zobaczysz negatywną decyzję urzędu dotyczącą swojego wydarzenia (co może się stać w skrajnych przypadkach np. zagrożenie życia lub kolizja z tzw. zgromadzeniem cyklicznym) masz zaledwie 24 godziny na złożenie odwołania do sądu okręgowego, który ma kolejne 24 godziny na wydanie rozstrzygnięcia. Jeśli wydane orzeczenie okaże się dla Ciebie niekorzystne, przysługuje Ci prawo do wniesienia zażalenia do sądu apelacyjnego w ciągu 24 godzin.
❞ Konieczność zachowania pokojowego charakteru zgromadzenia.
Ochrona konstytucyjna wolności zgromadzeń przysługuje wyłącznie tym zgromadzeniom, które mają pokojowy charakter. Jak należy to dokładnie rozumieć?
Przede wszystkim zgromadzenie traci swój pokojowy charakter, jeśli uczestniczą w nim osoby uzbrojone w broń, materiały wybuchowe czy inne niebezpieczne narzędzia. Wymóg pokojowego zgromadzenia dotyczy nie tylko samej jego tematyki, ale przede wszystkim realnego zachowania uczestników w jego trakcie. Tematami zgromadzeń mogą być np. wydarzenia historyczne, ochrona klimatu albo wyrażanie sprzeciwu lub poparcia w sprawach publicznych.
Sam fakt, że niektórzy uczestnicy zgromadzenia mają zasłoniętą twarz (np. chustą czy maską), nie przekreśla pokojowego charakteru demonstracji i nie sprawia, że staje się ono nielegalne.
Na koniec przypominamy, że z prawem do organizacji zgromadzenia wiążą się konkretne obowiązki. Jako organizator jesteś bezpośrednio odpowiedzialny za przebieg demonstracji oraz dopilnowanie wszystkich kwestii organizacyjnych. Pamiętaj, że zignorowanie procedur niesie za sobą konsekwencje - za brak zawiadomienia właściwego urzędu gminy o planowanym zgromadzeniu grozi Ci kara ograniczenia wolności lub kara grzywny (art. 52 Kodeksu wykroczeń).
Podobają Ci się nasze treści?
Twoje wsparcie ma znaczenie! Działamy dzięki dobrowolnym wpłatom osób takich jak Ty. Jeśli ten poradnik był dla Ciebie pomocny, rozważ wsparcie naszej misji edukacyjnej dowolną kwotą.
Wesprzyj fundację